23 จำนวนผู้เข้าชม |
เมื่อถึงวันเงินเดือนออกแต่นายจ้างไม่จ่าย หรือจ่ายไม่ครบ ลูกจ้างมีช่องทางตามกฎหมายหลักสองทาง คือ ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 หรือ ฟ้องคดีต่อศาลแรงงาน ตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 การฟ้องศาลแรงงานได้รับยกเว้นไม่ต้องชำระค่าฤชาธรรมเนียม (มาตรา 27 พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ) ส่วนการยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานโดยทั่วไปไม่มีค่าใช้จ่ายในการยื่น แต่ขั้นตอน กำหนดเวลา และผลต่างกัน บทความนี้เปรียบเทียบให้เห็นภาพ เพื่อช่วยตัดสินใจว่าจะเริ่มจากทางไหน
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 70 กำหนดให้นายจ้างจ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด ค่าล่วงเวลาในวันหยุด และเงินที่นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่ายตามพระราชบัญญัตินี้ ให้ถูกต้องและตามกำหนดเวลา ดังนี้
• ค่าจ้างที่คำนวณเป็นรายเดือน รายวัน รายชั่วโมง หรือระยะเวลาอื่นที่ไม่เกินหนึ่งเดือน หรือตามผลงานเป็นหน่วย ต้องจ่าย เดือนหนึ่งไม่น้อยกว่าหนึ่งครั้ง เว้นแต่ตกลงกันเป็นอย่างอื่นที่เป็นประโยชน์แก่ลูกจ้าง
• ค่าจ้างที่คำนวณแบบอื่น ให้จ่ายตามกำหนดที่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกัน
• ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด ค่าล่วงเวลาในวันหยุด และเงินที่นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่ายตามพระราชบัญญัตินี้ ต้องจ่ายเดือนหนึ่งไม่น้อยกว่าหนึ่งครั้ง
• ถ้านายจ้างเลิกจ้าง ต้องจ่ายเงินเหล่านี้ตามที่ลูกจ้างมีสิทธิ ภายในสามวันนับแต่วันที่เลิกจ้าง (มาตรา 70 วรรคสอง)
ถ้านายจ้างไม่จ่ายภายในเวลาที่กำหนด นอกจากต้องจ่ายเงินที่ค้างแล้ว ยังต้องเสียดอกเบี้ย และอาจต้องเสียเงินเพิ่มตามมาตรา 9 ด้วย (อธิบายแยกไว้ในบทความ นายจ้างจ่ายเงินเดือนช้า ลูกจ้างได้ดอกเบี้ยเท่าไร)
มาตรา 123 ให้สิทธิลูกจ้างยื่นคำร้องต่อ พนักงานตรวจแรงงานแห่งท้องที่ที่ลูกจ้างทำงานอยู่ หรือที่นายจ้างมีภูมิลำเนาอยู่ ตามแบบคำร้องตามที่อธิบดีกำหนด (ที่เรียกกันทั่วไปว่า คร.7) ยื่นได้ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ หรือยื่นคำร้องออนไลน์ผ่านระบบของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ถ้าลูกจ้างถึงแก่ความตาย ทายาทโดยธรรมยื่นคำร้องได้
• พนักงานตรวจแรงงานต้องสอบสวนข้อเท็จจริงและมีคำสั่ง ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่รับคำร้อง ถ้ามีความจำเป็น จะขอขยายเวลาต่ออธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายพร้อมด้วยเหตุผลได้อีก ไม่เกินสามสิบวัน นับแต่วันสิ้นสุดกำหนดหกสิบวันนั้น (มาตรา 124 วรรคหนึ่งและวรรคสอง)
• ถ้าพบว่าลูกจ้างมีสิทธิ จะสั่งให้นายจ้างจ่ายเงิน ภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ทราบหรือถือว่าได้ทราบคำสั่ง (มาตรา 124 วรรคสาม)
• ถ้าพบว่าลูกจ้างไม่มีสิทธิ จะมีคำสั่งและแจ้งเป็นหนังสือให้ทั้งสองฝ่ายทราบ
• ถ้านายจ้างปฏิบัติตามคำสั่งภายในเวลาที่กำหนด การดำเนินคดีอาญาต่อนายจ้างเป็นอันระงับไป (มาตรา 124/1)
มาตรา 125 กำหนดว่า ถ้านายจ้างหรือลูกจ้างไม่พอใจคำสั่งของพนักงานตรวจแรงงาน ให้นำคดีไปสู่ศาลได้ ภายในสามสิบวันนับแต่วันทราบคำสั่ง ถ้าไม่นำคดีไปสู่ศาลภายในกำหนด คำสั่งนั้นเป็นที่สุด
ถ้านายจ้างเป็นฝ่ายฟ้องคดี นายจ้างต้อง วางเงินต่อศาล ตามจำนวนที่ถึงกำหนดจ่ายตามคำสั่งก่อน จึงจะฟ้องได้ เงื่อนไขนี้เป็นประโยชน์ต่อลูกจ้าง เพราะเมื่อคดีถึงที่สุด ศาลจ่ายเงินที่วางไว้ให้ลูกจ้างได้
• ข้อดี: โดยทั่วไปไม่มีค่าใช้จ่ายในการยื่นคำร้อง ไม่ต้องเขียนคำฟ้อง เจ้าหน้าที่เป็นผู้สอบสวนข้อเท็จจริง มีกรอบเวลาชัดเจน
• ข้อควรระวัง: ช่องทางนี้ใช้กับ "เงินที่นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่ายตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน" ถ้าเรื่องของท่านมีข้อเรียกร้องอื่นด้วย เช่น ค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม หรือเงินที่เกิดจากสัญญาจ้างเป็นพิเศษ อาจต้องฟ้องศาลแรงงาน และถ้าได้คำสั่งแล้ว ต้องจับตากำหนด 30 วันตามมาตรา 125 ให้ดี
มาตรา 8 ของ พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ กำหนดให้ศาลแรงงานมีอำนาจพิจารณาคดีพิพาทเกี่ยวด้วยสิทธิหรือหน้าที่ตามสัญญาจ้างแรงงาน และตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงาน รวมถึงกฎหมายแรงงานอื่นที่ระบุไว้ คดีค่าจ้างค้างจ่ายจึงอยู่ในอำนาจศาลแรงงาน
คำฟ้องคดีแรงงานให้ยื่นต่อ ศาลแรงงานที่มูลคดีเกิดขึ้นในเขต และกฎหมายให้ถือว่า สถานที่ที่ลูกจ้างทำงานเป็นที่ที่มูลคดีเกิดขึ้น ถ้าโจทก์ต้องการยื่นต่อศาลแรงงานที่โจทก์หรือจำเลยมีภูมิลำเนา และแสดงได้ว่าสะดวกกว่า ศาลอาจอนุญาตได้ (มาตรา 33)
• โจทก์ยื่นคำฟ้องเป็นหนังสือ หรือ มาแถลงข้อหาด้วยวาจาต่อหน้าศาล ก็ได้ ศาลจะสอบถามและบันทึกข้อหา อ่านให้โจทก์ฟัง แล้วให้โจทก์ลงลายมือชื่อ (มาตรา 35)
• การยื่นคำฟ้องและการดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลแรงงาน ได้รับยกเว้นไม่ต้องชำระค่าฤชาธรรมเนียม (มาตรา 27)
• ลูกจ้างมอบอำนาจให้สหภาพแรงงานที่ตนเป็นสมาชิก หรือพนักงานเจ้าหน้าที่ที่มีอำนาจดำเนินคดีตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ดำเนินคดีแทนได้ (มาตรา 36)
• เมื่อศาลรับคดีแล้ว ศาลจะกำหนดวันพิจารณาโดยเร็ว และออกหมายเรียกนายจ้างกับให้ลูกจ้างมาศาลในวันเดียวกัน (มาตรา 37)
• ข้อดี: เรียกร้องได้ครบทุกประเด็นในคดีเดียว ทั้งเงินตามกฎหมายและเงินตามสัญญาจ้าง ผลคดีเป็นคำพิพากษาที่บังคับคดีได้
• ข้อควรระวัง: ลูกจ้างต้องเตรียมพยานหลักฐานและนำสืบเอง (หรือมีทนายความดำเนินการ) และต้องฟ้องภายในอายุความ
สิทธิเรียกร้องของลูกจ้างเรียกเอาค่าจ้างหรือสินจ้างอย่างอื่น มีอายุความ สองปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/34 (9) อย่ารอจนใกล้ครบกำหนด ภาพรวมอายุความประเภทอื่นอ่านได้ที่บทความ อายุความคดีแพ่ง 10 ปี 5 ปี 2 ปี 1 ปี
| ประเด็น | ร้องพนักงานตรวจแรงงาน | ฟ้องศาลแรงงาน |
|---|---|---|
| กฎหมาย | พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ม.123–125 | พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ ม.8, 27, 33, 35 |
| ยื่นที่ | สำนักงานในท้องที่ที่ทำงาน/ที่นายจ้างมีภูมิลำเนา หรือออนไลน์ | ศาลแรงงานที่ลูกจ้างทำงานอยู่ในเขต (หรือศาลแรงงานที่โจทก์หรือจำเลยมีภูมิลำเนา หากศาลอนุญาต ตาม ม.33) |
| ค่าธรรมเนียม | โดยทั่วไปไม่มีค่าใช้จ่ายในการยื่น | ยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียม (ม.27) |
| รูปแบบ | แบบคำร้องตามที่อธิบดีกำหนด (ที่เรียกกันทั่วไปว่า คร.7) | ฟ้องเป็นหนังสือ หรือแถลงด้วยวาจา |
| กรอบเวลา | มีคำสั่งภายใน 60 วัน (ขยายได้ไม่เกิน 30 วัน) | ศาลนัดพิจารณาโดยเร็ว |
| ขอบเขต | เงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน | สิทธิตามสัญญาจ้างและกฎหมายแรงงานที่ระบุใน ม.8 |
| ถ้าไม่พอใจผล | ฟ้องศาลภายใน 30 วัน มิฉะนั้นคำสั่งเป็นที่สุด | อุทธรณ์ได้ตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด |
ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกกรณี ตัวอย่างแนวคิดเบื้องต้น
• ค้างเฉพาะค่าจ้างหรือค่าล่วงเวลา ยอดชัดเจน และยังทำงานอยู่หรือเพิ่งออก: การยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานมักเป็นทางที่เริ่มได้ง่าย
• ถูกเลิกจ้างพร้อมกัน และมีข้อเรียกร้องหลายเรื่อง เช่น ค่าชดเชย สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า ค่าเสียหาย: การฟ้องศาลแรงงานอาจรวมทุกประเด็นได้ในคดีเดียว อ่านเพิ่มเติม: สิทธิของลูกจ้างเมื่อถูกเลิกจ้าง และ ถูกเลิกจ้าง มีสิทธิได้รับเงินอะไรบ้าง
• นายจ้างกดดันให้เขียนใบลาออกแทนการจ่ายเงิน: อย่าเพิ่งลงชื่อ อ่าน นายจ้างไม่มีสิทธิบังคับให้ลาออก
ถ้าเลือกยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานแล้ว ต้องดำเนินการตามขั้นตอนนั้นจนพนักงานตรวจแรงงานมีคำสั่ง หากไม่พอใจคำสั่ง ต้องนำคดีไปสู่ศาลแรงงานภายใน 30 วันนับแต่วันทราบคำสั่ง มิฉะนั้นคำสั่งเป็นที่สุด (พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ ม.8 วรรคสอง ประกอบ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ม.125) ก่อนเลือกช่องทางควรให้ทนายความตรวจข้อเท็จจริงของท่าน
1. สัญญาจ้าง หนังสือรับเข้าทำงาน หรือหลักฐานว่าเป็นลูกจ้าง (บัตรพนักงาน ข้อความนัดหมายงาน)
2. สลิปเงินเดือนย้อนหลัง หรือรายการเดินบัญชีที่แสดงยอดค่าจ้างที่เคยได้รับ
3. หลักฐานวันทำงาน เวลาเข้าออก และการทำงานล่วงเวลา
4. ข้อความแชต อีเมล หรือประกาศของนายจ้างเรื่องการเลื่อนจ่ายหรือไม่จ่าย
5. หนังสือเลิกจ้าง (ถ้ามี) และชื่อ ที่อยู่ของนายจ้างหรือบริษัทที่ถูกต้อง
6. ตารางสรุปยอดเงินที่ค้างแยกตามเดือนและประเภทเงิน
ยังทำงานอยู่ ร้องเรียนได้ไหม ได้ มาตรา 123 ไม่ได้จำกัดว่าต้องออกจากงานก่อน
นายจ้างเป็นบุคคลธรรมดา ไม่ใช่บริษัท ใช้ช่องทางนี้ได้ไหม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานนิยาม "นายจ้าง" ว่าผู้ซึ่งตกลงรับลูกจ้างเข้าทำงานโดยจ่ายค่าจ้างให้ ซึ่งรวมบุคคลธรรมดา แต่กฎหมายมีข้อยกเว้นสำหรับงานบางประเภท ควรตรวจลักษณะงานของท่านก่อน
ต้องมีทนายไหม ไม่บังคับ ทั้งสองช่องทางออกแบบให้ลูกจ้างดำเนินการเองได้ แต่ถ้าข้อเท็จจริงซับซ้อนหรือยอดเงินสูง การให้ทนายความตรวจก่อนช่วยลดความเสี่ยงเรื่องกำหนดเวลาและการนำสืบ
• นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างอย่างน้อยเดือนละครั้ง และจ่ายภายใน 3 วันเมื่อเลิกจ้าง (ม.70)
• ทางที่ 1: ยื่นแบบคำร้องตามที่อธิบดีกำหนด (ที่เรียกกันทั่วไปว่า คร.7) ต่อพนักงานตรวจแรงงาน มีคำสั่งภายใน 60 วัน ไม่พอใจต้องฟ้องศาลภายใน 30 วัน (ม.123–125)
• ทางที่ 2: ฟ้องศาลแรงงาน ฟ้องด้วยวาจาได้ ไม่เสียค่าฤชาธรรมเนียม (ม.27, 35)
• อายุความเรียกค่าจ้าง 2 ปี (ป.พ.พ. ม.193/34 (9))
นัดหมายปรึกษา: หากต้องการให้ทนายความตรวจเอกสารและประเมินแนวทางในกรณีของท่าน นัดหมายปรึกษาทนายนิธิพล สำนักงานทนายความนิธิลอว์แอนด์วิน โทร 095-453-4145 (จันทร์–เสาร์ 09.00–18.00 น.) หรือดูช่องทางติดต่อ
บทความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกรณีเฉพาะ · ตรวจตัวบท ณ วันที่ 12 พ.ย. 2569