อายุความคดีแพ่ง 10 ปี 5 ปี 2 ปี 1 ปี เรื่องไหนใช้เท่าไร

27 จำนวนผู้เข้าชม  | 

อายุความคดีแพ่ง 10 ปี 5 ปี 2 ปี 1 ปี เรื่องไหนใช้เท่าไร

         "หนี้นี้ขาดอายุความหรือยัง" เป็นคำถามที่ทั้งเจ้าหนี้และลูกหนี้ถามบ่อย เพราะอายุความเป็นตัวกำหนดว่าเจ้าหนี้ยังฟ้องบังคับได้หรือไม่ และลูกหนี้ยกขึ้นต่อสู้ได้หรือไม่ บทความนี้สรุปอายุความหลักในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) ที่พบบ่อย พร้อมเลขมาตราให้ตรวจสอบได้

 

อายุความคืออะไร

         อายุความคือระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดให้ผู้มีสิทธิเรียกร้องต้องใช้สิทธิ ถ้าไม่ใช้บังคับภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด สิทธิเรียกร้องนั้น ขาดอายุความ (มาตรา 193/9)

         ผลของการขาดอายุความคือ ลูกหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระหนี้ (มาตรา 193/10) หนี้ไม่ได้หายไปเอง และลูกหนี้ต้องเป็นฝ่ายยกขึ้นต่อสู้ด้วย ถ้าไม่ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้ ศาลจะยกฟ้องเพราะเหตุขาดอายุความเองไม่ได้ (มาตรา 193/29)

 

อายุความเริ่มนับเมื่อไร

         อายุความเริ่มนับ แต่ขณะที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ (มาตรา 193/12) เช่น หนี้ที่มีกำหนดชำระ โดยทั่วไปจะเริ่มนับเมื่อถึงกำหนดชำระแล้วลูกหนี้ไม่ชำระ ส่วนสิทธิเรียกร้องให้งดเว้นการกระทำ เริ่มนับแต่เวลาแรกที่มีการฝ่าฝืน

         ในทางปฏิบัติ วันเริ่มนับมักเป็นประเด็นที่ต้องดูจากสัญญาและข้อเท็จจริงของแต่ละเรื่อง

 

อายุความ 10 ปี: หลักทั่วไป

         ถ้า ป.พ.พ. หรือกฎหมายอื่นไม่ได้กำหนดอายุความไว้เฉพาะ อายุความคือ 10 ปี (มาตรา 193/30) ตัวอย่างที่มักใช้หลักนี้ คือสิทธิเรียกร้องที่ไม่เข้าข่ายอายุความเฉพาะในมาตราอื่น จึงต้องตรวจก่อนเสมอว่ามีบทเฉพาะหรือไม่

 

อายุความ 5 ปี

         มาตรา 193/33 กำหนดอายุความ 5 ปี สำหรับ

  1.  ดอกเบี้ยค้างชำระ

  2.  เงินที่ต้องชำระเพื่อผ่อนทุนคืนเป็นงวด ๆ

  3.  ค่าเช่าทรัพย์สินค้างชำระ (เว้นแต่ค่าเช่าสังหาริมทรัพย์ของผู้ประกอบธุรกิจให้เช่า ซึ่งเป็น 2 ปีตามมาตรา 193/34 (6))

  4.  เงินค้างจ่ายที่กำหนดจ่ายเป็นระยะ เช่น เงินเดือน เงินปี เงินบำนาญ ค่าอุปการะเลี้ยงดู

  5.  สิทธิเรียกร้องตามมาตรา 193/34 (1) (2) และ (5) ที่ไม่อยู่ในบังคับอายุความ 2 ปี

 

อายุความ 2 ปี

         มาตรา 193/34 มีรายการยาวถึง 17 อนุมาตรา ที่พบบ่อย เช่น

  • (1) ผู้ประกอบการค้า อุตสาหกรรม หัตถกรรม หรือช่างฝีมือ เรียกค่าของที่ส่งมอบ ค่าการงานที่ทำ หรือค่าดูแลกิจการของผู้อื่น รวมทั้งเงินที่ออกทดรองไป เว้นแต่ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้เอง (กรณีนี้ไปเข้า 5 ปีตามมาตรา 193/33 (5))

  • (4) ผู้ประกอบธุรกิจโรงแรมหรือหอพัก ร้านอาหารและเครื่องดื่ม หรือสถานบริการ เรียกค่าที่พัก อาหาร เครื่องดื่ม หรือค่าบริการ

  • (6) ผู้ประกอบธุรกิจให้เช่าสังหาริมทรัพย์เรียกค่าเช่า

  • (9) ลูกจ้างเรียกค่าจ้างหรือสินจ้างอย่างอื่น หรือนายจ้างเรียกคืนเงินที่จ่ายล่วงหน้า

  • (11) สถานศึกษาหรือสถานพยาบาลเรียกค่าธรรมเนียมการเรียน หรือค่ารักษาพยาบาล

  • (16) ทนายความหรือผู้ประกอบวิชาชีพทางกฎหมายเรียกค่าการงานที่ทำ

         จุดสังเกตคือ อายุความ 2 ปีมักเกี่ยวกับ ผู้ประกอบธุรกิจหรือวิชาชีพที่เรียกค่าสินค้าหรือค่าบริการจากลูกค้า ส่วนคำว่า "เว้นแต่" ในแต่ละอนุมาตราอาจทำให้อายุความเปลี่ยนไป จึงต้องอ่านตัวบทประกอบข้อเท็จจริงเสมอ

 

อายุความ 1 ปี: ละเมิด

         สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากละเมิด เช่น ถูกรถชน ถูกทำให้ทรัพย์สินเสียหาย ขาดอายุความเมื่อ (มาตรา 448)

  • พ้น 1 ปี นับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิด และ รู้ตัวผู้ที่ต้องรับผิด หรือ

  •  พ้น 10 ปี นับแต่วันทำละเมิด

         แต่ถ้าการละเมิดนั้นเป็นความผิดอาญาที่มีอายุความทางอาญายาวกว่า ให้ใช้อายุความที่ยาวกว่า

         เนื่องจาก 1 ปีเป็นเวลาที่สั้น ถ้ายังเจรจากับคู่กรณีหรือบริษัทประกันอยู่ ควรติดตามวันครบกำหนดไปพร้อมกัน อ่านเพิ่มเติม: คดีละเมิด

 

อายุความสะดุดหยุดลง และนับใหม่

         อายุความไม่ได้เดินไปเรื่อย ๆ เสมอ ถ้าลูกหนี้รับสภาพหนี้เป็นหนังสือ ชำระหนี้บางส่วน ชำระดอกเบี้ย ให้ประกัน หรือเจ้าหนี้ฟ้องคดี อายุความจะ สะดุดหยุดลง (มาตรา 193/14) และเมื่อเหตุนั้นสิ้นสุด ให้ เริ่มนับใหม่ (มาตรา 193/15) รายละเอียดอ่านได้ที่ จ่ายหนี้บางส่วน อายุความเริ่มนับใหม่ไหม

 

ถ้าหนี้ขาดอายุความแล้ว

  • ฝั่งลูกหนี้: ถ้าถูกฟ้อง ต้องยกเรื่องอายุความขึ้นต่อสู้ในคำให้การ เพราะศาลยกเองไม่ได้ (มาตรา 193/29) ถ้าเพิกเฉยต่อหมายศาลอาจเสียโอกาสนี้ อ่านต่อ: การสู้คดีขาดอายุความ

  • ระวัง: ถ้าลูกหนี้ชำระหนี้ที่ขาดอายุความแล้ว จะเรียกเงินคืนไม่ได้ แม้ไม่รู้ว่าขาดอายุความ (มาตรา 193/28) และถ้ารับสภาพความรับผิดเป็นหนังสือหลังขาดอายุความ เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกร้องใหม่ที่มีอายุความ 2 ปีนับแต่วันรับสภาพความรับผิด (มาตรา 193/35)

  • ฝั่งเจ้าหนี้: ควรฟ้องก่อนครบกำหนด และเก็บหลักฐานการชำระหรือรับสภาพหนี้ทุกครั้ง

         สำหรับหนี้บัตรเครดิตโดยเฉพาะ อ่านได้ที่ อายุความหนี้บัตรเครดิต

 

ตัวอย่างการตรวจอายุความทีละขั้น

         ตัวอย่างสมมติ: นาย ก. ให้เพื่อนยืมเงิน กำหนดคืนวันที่ 1 มีนาคม แต่เพื่อนไม่คืน นาย ก. ควรตรวจตามลำดับนี้

  1.  สิทธิเรียกร้องคืออะไร เงินต้นที่ให้ยืม และดอกเบี้ย (ถ้ามี)

  2.  มีอายุความเฉพาะหรือไม่ ถ้าไม่มีบทเฉพาะ ใช้หลักทั่วไป 10 ปี (มาตรา 193/30) ส่วนดอกเบี้ยค้างชำระใช้ 5 ปี (มาตรา 193/33 (1))

  3.  เริ่มนับเมื่อไร ตั้งแต่เวลาที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ (มาตรา 193/12) ในตัวอย่างนี้คือเมื่อถึงกำหนดคืนแล้วไม่คืน

  4.  มีเหตุสะดุดหยุดหรือไม่ เช่น เพื่อนโอนคืนบางส่วน หรือส่งข้อความยอมรับว่าเป็นหนี้ (มาตรา 193/14)

  5.  วันครบกำหนดใหม่คือเมื่อไร ถ้ามีเหตุสะดุดหยุด ให้นับใหม่ตั้งแต่เหตุนั้นสิ้นสุด (มาตรา 193/15)

         ตัวอย่างนี้ใช้เพื่ออธิบายหลักเท่านั้น หนี้จริงอาจมีข้อเท็จจริงที่ทำให้ผลต่างออกไป

 

เอกสารที่ควรเตรียมเมื่อต้องการตรวจอายุความ

  •  สัญญาหรือหลักฐานการก่อหนี้ เช่น สัญญากู้ ใบแจ้งหนี้ ใบสั่งซื้อ ข้อความแชต

  •  วันครบกำหนดชำระแต่ละงวด

  •   หลักฐานการชำระทุกครั้ง เช่น สลิปโอนเงิน รายการเดินบัญชี ใบเสร็จ

  •   หนังสือทวงถาม หนังสือรับสภาพหนี้ หรือเอกสารที่ลูกหนี้ลงชื่อยอมรับหนี้

  •   หมายศาลและสำเนาคำฟ้อง (ถ้าถูกฟ้องแล้ว)

         ข้อมูลวันที่เป็นหัวใจของการคำนวณอายุความ ยิ่งมีหลักฐานวันที่ครบ ยิ่งประเมินได้แม่นยำ

 

คำถามที่พบบ่อย

         หนี้ขาดอายุความแล้ว เจ้าหนี้ยังฟ้องได้ไหม? เจ้าหนี้ยื่นฟ้องได้ แต่ลูกหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระหนี้ (มาตรา 193/10) โดยต้องยกอายุความขึ้นต่อสู้ในคำให้การ เพราะศาลยกขึ้นเองไม่ได้ (มาตรา 193/29) อ่านเพิ่ม: ถูกฟ้อง แต่คดีขาดอายุความแล้วต้องทำอย่างไร

         ค่าเช่าบ้านค้างชำระ อายุความเท่าไร? ค่าเช่าทรัพย์สินค้างชำระมีอายุความ 5 ปี (มาตรา 193/33 (3)) เว้นแต่เป็นค่าเช่าสังหาริมทรัพย์ที่ผู้ประกอบธุรกิจให้เช่าเรียกเอา ซึ่งมีอายุความ 2 ปี (มาตรา 193/34 (6))

         ค่าวิชาชีพทนายความ อายุความเท่าไร? ทนายความหรือผู้ประกอบวิชาชีพทางกฎหมายเรียกค่าการงานที่ทำ มีอายุความ 2 ปี (มาตรา 193/34 (16))

         อายุความคดีอาญาเหมือนคดีแพ่งไหม? ไม่เหมือน อายุความคดีอาญาอยู่ในประมวลกฎหมายอาญา และคดีความผิดต่อส่วนตัวมีกำหนดร้องทุกข์แยกต่างหาก อ่านได้ที่ อายุความคดีอาญา ความผิดต่อส่วนตัว

 

อายุความ ไม่ใช่ระยะเวลาเดียวในคดี

         ผู้ที่ถูกฟ้องบางคนเข้าใจผิดว่า ถ้าหนี้ขาดอายุความแล้ว ไม่ต้องทำอะไรกับหมายศาล ความจริงคือ อายุความเป็นข้อต่อสู้ที่ต้องยกขึ้นเอง และต้องยกในคำให้การซึ่งมีกำหนดเวลาของตัวเอง เช่น ในคดีแพ่งสามัญต้องยื่นคำให้การภายใน 15 วันหลังได้รับหมายเรียกและคำฟ้อง (ป.วิ.พ. มาตรา 177) ถ้าขาดนัดยื่นคำให้การ อาจเสียโอกาสยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้ อ่านขั้นตอนหลังได้รับหมายศาลได้ที่ ได้รับหมายศาลคดีแพ่ง ทำอย่างไร

         อีกเรื่องที่ควรแยกให้ออกคือ ระยะเวลาตามกฎหมายพิเศษบางฉบับ เช่น กฎหมายแรงงาน หรือกฎหมายประกันภัย อาจกำหนดเวลาไว้ต่างหาก บทความนี้อธิบายเฉพาะอายุความหลักใน ป.พ.พ.

 

สรุปตาราง

ประเภทสิทธิเรียกร้อง (ตัวอย่าง)อายุความมาตรา
ไม่มีบทกำหนดเฉพาะ10 ปี193/30
ดอกเบี้ยค้าง, เงินผ่อนทุนเป็นงวด, ค่าเช่าค้าง, เงินค้างจ่ายเป็นระยะ5 ปี193/33
ค่าสินค้า/บริการของผู้ประกอบการ, ค่าจ้างลูกจ้าง, ค่าโรงแรม/ค่ารักษาพยาบาล, ค่าการงานทนายความ2 ปี193/34
ค่าเสียหายจากละเมิด1 ปีนับแต่รู้ / 10 ปีนับแต่ทำละเมิด448
สิทธิจากการรับสภาพความรับผิดหลังขาดอายุความ2 ปี193/35

         นัดหมายปรึกษา: หากต้องการให้ทนายความตรวจว่าหนี้หรือสิทธิเรียกร้องของท่านใช้อายุความใดและเริ่มนับเมื่อไร นัดหมายปรึกษาทนายนิธิพล สำนักงานทนายความนิธิลอว์แอนด์วิน โทร 095-453-4145 (จันทร์–เสาร์ 09.00–18.00 น.) หรือดูช่องทางติดต่อ กรุณาเตรียมสัญญาและหลักฐานการชำระเงินทั้งหมด

         บทความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกรณีเฉพาะ การคำนวณอายุความขึ้นกับข้อเท็จจริงและเอกสารของแต่ละเรื่อง · ตรวจตัวบท ณ วันที่ 11 พ.ย. 2569

Powered by MakeWebEasy.com
เว็บไซต์นี้มีการใช้งานคุกกี้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ของท่าน ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว  และ  นโยบายคุกกี้