ฟ้องคดีต้องฟ้องศาลไหน? เขตอำนาจศาล และการจ้างทนายความเมื่ออยู่ต่างจังหวัด

20 จำนวนผู้เข้าชม  | 

ฟ้องคดีต้องฟ้องศาลไหน? เขตอำนาจศาล และการจ้างทนายความเมื่ออยู่ต่างจังหวัด

         ก่อนฟ้องคดี คำถามแรก ๆ คือ "ต้องไปยื่นฟ้องที่ศาลไหน" โดยเฉพาะเมื่อโจทก์ จำเลย และสถานที่เกิดเหตุอยู่คนละจังหวัด ถ้ายื่นผิดศาล อาจเสียเวลาและค่าใช้จ่าย บทความนี้อธิบายหลักเขตอำนาจศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง แล้วตอบคำถามว่าถ้าอยู่ไกลจากศาลจะทำอย่างไร

 

หลักทั่วไปในคดีแพ่ง: ภูมิลำเนาจำเลย หรือที่มูลคดีเกิด

         มาตรา 4 (1) กำหนดว่า เว้นแต่มีบทบัญญัติเป็นอย่างอื่น คำฟ้องให้ยื่นต่อ

         • ศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาอยู่ในเขต หรือ

         • ศาลที่มูลคดีเกิดขึ้นในเขต ไม่ว่าจำเลยจะมีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรหรือไม่

         "มูลคดี" คือต้นเหตุที่ทำให้เกิดสิทธิฟ้อง เช่น สถานที่ทำสัญญา หรือสถานที่เกิดเหตุละเมิด การระบุว่ามูลคดีเกิดที่ใด บางครั้งต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงอย่างละเอียด

 

คำร้องขอ (คดีไม่มีข้อพิพาท)

         คำร้องขอ เช่น คดีที่ไม่มีคู่ความฝ่ายตรงข้าม ให้ยื่นต่อศาลที่มูลคดีเกิดขึ้นในเขต หรือศาลที่ผู้ร้องมีภูมิลำเนาอยู่ในเขต (มาตรา 4 (2))

 

คดีที่มีหลักเฉพาะ

 

คดีเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์

         คำฟ้องเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ หรือสิทธิหรือประโยชน์เกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ เช่น ที่ดินหรือบ้าน ให้ยื่นต่อ ศาลที่อสังหาริมทรัพย์นั้นตั้งอยู่ หรือศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนา (มาตรา 4 ทวิ)

 

คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก

         ให้ยื่นต่อศาลที่ เจ้ามรดกมีภูมิลำเนาในขณะถึงแก่ความตาย ถ้าเจ้ามรดกไม่มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักร ให้ยื่นต่อศาลที่ทรัพย์มรดกอยู่ (มาตรา 4 จัตวา) อ่านเพิ่มเติม: 6 ขั้นตอนในการร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกต่อศาล

 

จำเลยอยู่ต่างประเทศ และมูลคดีเกิดนอกประเทศ

         ถ้าจำเลยไม่มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักร และมูลคดีไม่ได้เกิดในราชอาณาจักร (และไม่ใช่คดีอสังหาริมทรัพย์) โจทก์ที่มีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในราชอาณาจักร ยื่นฟ้องต่อศาลแพ่ง หรือศาลที่โจทก์มีภูมิลำเนาได้ ถ้าจำเลยมีทรัพย์สินที่อาจถูกบังคับคดีได้อยู่ในประเทศ ยื่นต่อศาลที่ทรัพย์สินนั้นอยู่ก็ได้ (มาตรา 4 ตรี)

 

คดีผู้บริโภคที่ผู้ประกอบธุรกิจเป็นโจทก์

         ถ้าผู้ประกอบธุรกิจ เช่น ธนาคารหรือบริษัทสินเชื่อ ฟ้องผู้บริโภคเป็นคดีผู้บริโภค และมีสิทธิฟ้องได้ทั้งศาลที่ผู้บริโภคมีภูมิลำเนาและศาลอื่น กฎหมายให้ฟ้อง ได้เฉพาะศาลที่ผู้บริโภคมีภูมิลำเนาเพียงแห่งเดียว (พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 มาตรา 17) เป็นหลักที่ช่วยผู้บริโภคไม่ต้องเดินทางไปต่อสู้คดีไกลบ้าน

 

ฟ้องได้หลายศาล เลือกอย่างไร

         ถ้าคำฟ้องยื่นได้สองศาลขึ้นไป เพราะภูมิลำเนาของบุคคล ที่ตั้งทรัพย์สิน สถานที่เกิดมูลคดี หรือมีหลายข้อหา และมูลความเกี่ยวข้องกัน โจทก์เลือกยื่นต่อศาลใดศาลหนึ่งก็ได้ (มาตรา 5) การเลือกศาลอาจพิจารณาจากความสะดวกของพยาน ที่ตั้งทรัพย์สินที่จะบังคับคดี และค่าใช้จ่ายในการเดินทาง

 

คดีอาญา ชำระที่ศาลไหน

         หลักใน ป.วิ.อ. มาตรา 22 คือ ให้ชำระที่ ศาลที่ความผิดเกิดขึ้น อ้างหรือเชื่อว่าเกิดขึ้นในเขต แต่ถ้าจำเลยมีที่อยู่หรือถูกจับในท้องที่อื่น หรือพนักงานสอบสวนทำการสอบสวนในท้องที่อื่น จะชำระที่ศาลซึ่งท้องที่นั้นอยู่ในเขตอำนาจก็ได้ ถ้าความผิดเกิดนอกราชอาณาจักร ให้ชำระที่ศาลอาญา หรือศาลในท้องที่ที่มีการสอบสวน

 

ถ้ายื่นที่ศาลที่มีเขตอำนาจไม่ได้เพราะเหตุสุดวิสัย

         ถ้าไม่อาจดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลชั้นต้นที่มีเขตอำนาจได้เพราะเหตุสุดวิสัย คู่ความที่เสียหายยื่นคำร้องฝ่ายเดียวต่อศาลชั้นต้นที่ตนมีภูมิลำเนาหรืออยู่ในเขตในขณะนั้นได้ และศาลนั้นมีอำนาจออกคำสั่งตามที่เห็นสมควรเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม (มาตรา 10) มาตรานี้ใช้เฉพาะกรณีเหตุสุดวิสัยจริง ไม่ใช่เพียงความไม่สะดวก

 

ตัวอย่างสถานการณ์

         ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นกรณีสมมติ เพื่อให้เห็นการใช้หลักข้างต้น

         • ให้ยืมเงินที่กรุงเทพฯ ลูกหนี้ย้ายไปอยู่เชียงใหม่: เจ้าหนี้พิจารณายื่นได้ทั้งศาลที่ลูกหนี้มีภูมิลำเนา (เชียงใหม่) และศาลที่มูลคดีเกิด (ที่ทำสัญญาที่กรุงเทพฯ) ตามมาตรา 4 (1) แล้วเลือกตามมาตรา 5

         • พิพาทเรื่องแนวเขตที่ดินที่นครราชสีมา แต่คู่กรณีอยู่กรุงเทพฯ: เป็นคดีเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ ยื่นได้ที่ศาลที่ที่ดินตั้งอยู่ หรือศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนา (มาตรา 4 ทวิ)

         • บิดาเสียชีวิตขณะมีภูมิลำเนาที่ขอนแก่น ทายาทอยู่กรุงเทพฯ: คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกยื่นที่ศาลซึ่งเจ้ามรดกมีภูมิลำเนาขณะถึงแก่ความตาย (มาตรา 4 จัตวา) ไม่ใช่ศาลที่ทายาทอยู่

         • บริษัทสินเชื่อฟ้องลูกค้าที่อยู่ภูเก็ต: ถ้าเป็นคดีผู้บริโภค บริษัทต้องฟ้องที่ศาลซึ่งผู้บริโภคมีภูมิลำเนาแห่งเดียว (พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค มาตรา 17)

 

ข้อมูลที่ควรเตรียมเพื่อตรวจว่าฟ้องศาลไหน

         • ที่อยู่ตามทะเบียนบ้านและที่อยู่จริงของคู่กรณีทุกคน

         • สถานที่ทำสัญญา ส่งมอบสินค้า หรือเกิดเหตุ

         • ที่ตั้งของทรัพย์สินที่พิพาท หรือทรัพย์สินที่อาจบังคับคดีได้

         • ภูมิลำเนาของเจ้ามรดกขณะถึงแก่ความตาย (ถ้าเป็นเรื่องมรดก)

         • สัญญาหรือเอกสารที่อาจระบุเรื่องศาลหรือวิธีระงับข้อพิพาทไว้

 

คำถามที่พบบ่อย

         จำเลยมีหลายคน อยู่คนละจังหวัด ต้องฟ้องแยกหลายศาลไหม? ถ้าคำฟ้องยื่นได้หลายศาลเพราะภูมิลำเนาของบุคคล หรือมีหลายข้อหา และมูลความเกี่ยวข้องกัน มาตรา 5 ให้โจทก์เลือกยื่นต่อศาลใดศาลหนึ่งได้ ทั้งนี้ต้องดูว่ามูลความเกี่ยวข้องกันจริง

         ผู้บริโภคจะฟ้องบริษัท ต้องฟ้องศาลไหน? มาตรา 17 ของ พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค ใช้กับกรณีผู้ประกอบธุรกิจเป็นโจทก์ ถ้าผู้บริโภคเป็นโจทก์ ให้ตรวจหลักทั่วไปตาม ป.วิ.พ. มาตรา 4 เช่น ศาลที่บริษัทมีภูมิลำเนา หรือศาลที่มูลคดีเกิด

         ถูกแจ้งความดำเนินคดีอาญาที่จังหวัดอื่น ต้องขึ้นศาลที่ไหน? โดยหลักคือศาลที่ความผิดเกิดขึ้น แต่ ป.วิ.อ. มาตรา 22 ให้ชำระที่ศาลในท้องที่ที่จำเลยมีที่อยู่ ถูกจับ หรือมีการสอบสวนได้ด้วย จึงต้องดูข้อเท็จจริงของคดี

 

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

         • ยื่นที่ศาลใกล้บ้านโจทก์ โดยไม่มีหลักกฎหมายรองรับ: ภูมิลำเนาของโจทก์ไม่ใช่เกณฑ์หลักตามมาตรา 4 (1) เว้นแต่เป็นคำร้องขอตามมาตรา 4 (2) หรือกรณีตามมาตรา 4 ตรี

         • ใช้ที่อยู่เก่าของจำเลย: ควรตรวจที่อยู่ปัจจุบันของจำเลยก่อนฟ้อง เพราะเกี่ยวทั้งเขตอำนาจศาลและการส่งหมาย

         • ฟ้องคดีที่ดินที่ศาลอื่นโดยไม่ได้ตรวจมาตรา 4 ทวิ: คดีเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์มีหลักเฉพาะ

         • ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกที่ศาลซึ่งทายาทอยู่: หลักคือศาลที่เจ้ามรดกมีภูมิลำเนาขณะถึงแก่ความตาย (มาตรา 4 จัตวา)

 

อยู่คนละจังหวัดกับศาล ต้องทำอย่างไร

 

1. ตรวจก่อนว่าศาลไหนมีเขตอำนาจ

         ใช้หลักข้างต้นตรวจว่ามีศาลใดบ้างที่ยื่นได้ บางครั้งโจทก์มีทางเลือกยื่นศาลที่ใกล้ตัวกว่า

 

2. ทนายความว่าความได้ทุกศาลทั่วประเทศ

         ใบอนุญาตทนายความไม่ได้จำกัดเฉพาะจังหวัด ทนายความที่มีใบอนุญาตว่าความในศาลยุติธรรมได้ทั่วประเทศ สิ่งที่ต้องคุยกันให้ชัดตั้งแต่ต้นคือ ตารางนัดของศาลนั้น การเดินทาง และวิธีส่งเอกสารระหว่างตัวความกับทนาย

 

3. ระบบยื่นเอกสารทางอิเล็กทรอนิกส์ของศาล

         ศาลยุติธรรมมีระบบรับส่งอิเล็กทรอนิกส์ (e-Filing) และได้ประกาศยกระดับระบบใหม่เมื่อ 5 มกราคม 2569 โดยระยะแรกใช้กับคดีบางประเภท เช่น คดีผู้บริโภคที่ผู้ประกอบธุรกิจเป็นโจทก์ ขอบเขตของระบบอาจเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจกับศาลหรือทนายความว่าคดีของท่านใช้ได้หรือไม่

 

4. สิ่งที่ตัวความยังต้องทำเอง

         แม้มีทนายความ ตัวความยังต้องลงลายมือชื่อในใบแต่งทนายความ (ป.วิ.พ. มาตรา 61) และบางนัด ศาลอาจต้องการให้ตัวความมาศาลเอง เช่น นัดไกล่เกลี่ย หรือเมื่อต้องเบิกความเป็นพยาน อ่านเพิ่ม: ใบแต่งทนายความคืออะไร

 

สำนักงานทนายความนิธิลอว์แอนด์วิน รับงานต่างจังหวัดไหม

         สำนักงานตั้งอยู่ที่กรุงเทพมหานคร และรับว่าความทั่วราชอาณาจักร โดยทนายนิธิพลเป็นผู้รับผิดชอบคดีด้วยตนเอง ก่อนรับเรื่อง ทนายจะแจ้งเรื่องวันนัดและการเดินทางให้ทราบ เพื่อให้ตัวความวางแผนได้ อ่านขั้นตอนเพิ่มเติม: ขั้นตอนการจ้างทนาย

         ถ้าท่านเป็นจำเลยและเพิ่งได้รับหมายศาลจากศาลต่างจังหวัด ให้อ่าน ได้รับหมายศาลคดีแพ่ง ทำอย่างไร ก่อน เพราะระยะเวลายื่นคำให้การเริ่มนับแล้ว


         นัดหมายปรึกษา: หากต้องการให้ทนายความตรวจว่าคดีของท่านควรยื่นที่ศาลใด นัดหมายปรึกษาทนายนิธิพล สำนักงานทนายความนิธิลอว์แอนด์วิน โทร 095-453-4145 (จันทร์–เสาร์ 09.00–18.00 น.) หรือดูช่องทางติดต่อ

         บทความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับคดีเฉพาะ เขตอำนาจศาลในแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริง และอาจมีกฎหมายเฉพาะ เช่น คดีแรงงาน คดีครอบครัว หรือคดีในศาลชำนัญพิเศษ · ตรวจตัวบท ณ วันที่ 11 พ.ย. 2569

Powered by MakeWebEasy.com
เว็บไซต์นี้มีการใช้งานคุกกี้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ของท่าน ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว  และ  นโยบายคุกกี้