ทนายความ นิติกร ที่ปรึกษากฎหมาย ต่างกันอย่างไร ใครว่าความในศาลได้

         เมื่อมีปัญหากฎหมาย คนจำนวนมากค้นหาคำว่า "ทนาย" "ที่ปรึกษากฎหมาย" หรือ "สำนักงานกฎหมาย" สลับกันไปมา เพราะคิดว่าเป็นอาชีพเดียวกัน ความจริงแล้ว คำเหล่านี้มีความหมายและขอบเขตงานต่างกัน และกฎหมายกำหนดไว้ชัดว่า งานบางอย่างทำได้เฉพาะทนายความที่มีใบอนุญาต การเข้าใจความต่างนี้ช่วยให้เลือกคนช่วยได้ตรงกับปัญหา และลดความเสี่ยงที่จะถูกหลอก

สรุปสั้น

ทนายความ คือใคร

         พระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528 มาตรา 4 นิยามว่า "ทนายความ" หมายถึง ผู้ที่สภาทนายความได้รับจดทะเบียนและออกใบอนุญาตให้เป็นทนายความ ดังนั้น การเรียนจบนิติศาสตร์อย่างเดียวยังไม่ทำให้เป็นทนายความ

คุณสมบัติของผู้ขอใบอนุญาต

         มาตรา 35 กำหนดคุณสมบัติของผู้ขอจดทะเบียนและรับใบอนุญาตไว้หลายข้อ เช่น

•          มีสัญชาติไทย

•          อายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบปีบริบูรณ์

•          สำเร็จการศึกษาทางนิติศาสตร์ตามที่สภาทนายความรับรอง และเป็นสมาชิกแห่งเนติบัณฑิตยสภา

•          ไม่มีความประพฤติเสื่อมเสีย ไม่เป็นบุคคลล้มละลายตามคำพิพากษาถึงที่สุด

•          ไม่เป็นข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่นที่มีเงินเดือนและตำแหน่งประจำ (เว้นแต่ข้าราชการการเมือง)

งานที่กฎหมายสงวนไว้ให้ทนายความ

         มาตรา 33 ห้ามผู้ที่ไม่ได้จดทะเบียนและรับใบอนุญาต หรือผู้ที่ขาดจากการเป็นทนายความหรือต้องห้ามทำการเป็นทนายความ ทำงานต่อไปนี้ ให้แก่บุคคลอื่น

•          ว่าความในศาล

•          แต่งฟ้อง คำให้การ ฟ้องอุทธรณ์ แก้อุทธรณ์ ฟ้องฎีกา แก้ฎีกา คำร้อง หรือคำแถลงที่เกี่ยวกับการพิจารณาคดีในศาล

         ข้อยกเว้นคือ ข้าราชการหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ทำตามหน้าที่ และมีอำนาจตามกฎหมายวิธีพิจารณาความหรือกฎหมายอื่น

         ผู้ฝ่าฝืนมาตรา 33 มีโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 82)

นิติกร คือใคร

         "นิติกร" เป็นคำที่ใช้เรียกตำแหน่งงานด้านกฎหมายในหน่วยงานรัฐและองค์กรต่าง ๆ งานโดยทั่วไป เช่น ตรวจร่างสัญญา ให้ความเห็นทางกฎหมายภายในองค์กร ดำเนินการทางวินัย หรือประสานงานคดีกับทนายความหรือพนักงานอัยการ

         นิติกรบางคนอาจมีใบอนุญาตทนายความด้วย แต่ตำแหน่งนิติกรเองไม่ได้ทำให้มีสิทธิว่าความหรือแต่งคำคู่ความให้ผู้อื่นตามมาตรา 33 ถ้าต้องการให้ใครดำเนินคดีแทนในศาล ให้ถามให้ชัดว่า มีใบอนุญาตทนายความหรือไม่

ที่ปรึกษากฎหมาย คือใคร

         "ที่ปรึกษากฎหมาย" เป็นคำเรียกบทบาทของผู้ให้คำปรึกษาด้านกฎหมาย เช่น ที่ปรึกษากฎหมายประจำบริษัท ซึ่งอาจเป็นทนายความ นิติกร หรือผู้มีความรู้ด้านกฎหมายก็ได้ คำนี้ไม่ใช่ชื่อใบอนุญาตเฉพาะ

         งานของที่ปรึกษากฎหมายมักเป็นงาน "ก่อนเกิดคดี" เช่น ตรวจสัญญา วางแผนป้องกันข้อพิพาท หรือให้ความเห็นก่อนตัดสินใจทางธุรกิจ แต่เมื่อเรื่องต้องขึ้นศาล งานว่าความและการแต่งคำฟ้องหรือคำให้การให้ผู้อื่น ต้องเป็นของทนายความตามมาตรา 33

         อ่านเพิ่มเติมเรื่องการเลือกที่ปรึกษากฎหมายได้ที่ สิ่งที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจเลือกที่ปรึกษากฎหมาย และ เหตุผลที่บริษัทควรมีที่ปรึกษากฎหมายประจำ

สำนักงานกฎหมาย กับ สำนักงานทนายความ ต่างกันไหม

         ในภาษาที่ใช้ทั่วไป ทั้งสองคำมักหมายถึงสถานที่ที่ให้บริการด้านกฎหมาย สิ่งที่ควรดูจึงไม่ใช่ชื่อป้าย แต่คือ ใครเป็นผู้ทำงานในคดีของท่าน และผู้นั้นมีใบอนุญาตทนายความหรือไม่

         สำหรับสำนักงานทนายความนิธิลอว์แอนด์วิน ผู้ให้คำปรึกษาและว่าความคือทนายนิธิพลเพียงคนเดียว ท่านจึงทราบได้ตั้งแต่ต้นว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบเรื่องของท่าน

ตัวความว่าความเองได้ไหม

         ได้ ป.วิ.พ. มาตรา 60 ให้คู่ความว่าความและดำเนินกระบวนพิจารณาด้วยตนเองได้ หรือจะแต่งตั้งทนายความคนเดียวหรือหลายคนก็ได้

         แต่ถ้ามอบอำนาจให้คนอื่น เช่น ญาติ เป็นผู้แทนในคดี มาตรา 60 วรรคสอง กำหนดว่าผู้รับมอบอำนาจ ว่าความอย่างทนายความไม่ได้ แต่ตั้งทนายความเพื่อดำเนินกระบวนพิจารณาได้

วิธีตรวจสอบว่าเป็นทนายความจริง

1.          ขอชื่อ-นามสกุล และเลขใบอนุญาตทนายความ

2.          ค้นในระบบทะเบียนทนายความของสภาทนายความ (lawyerscouncil.or.th/lawyers) ด้วยชื่อหรือเลขใบอนุญาต แล้วดูสถานะใบอนุญาต

3.          ถ้าต้องการหนังสือรับรอง สภาทนายความมีแบบคำขอตรวจสอบประวัติทนายความ (ท.8)

4.          ระวังผู้ที่รับรองผลคดี ขอโอนเงินโดยไม่มีหลักฐาน หรือไม่ยอมบอกเลขใบอนุญาต

         ขั้นตอนตรวจสอบแบบละเอียดอ่านได้ที่ ตรวจสอบว่าเป็นทนายจริงหรือไม่ ถ้าไม่มีทุนจ้างทนาย ดูข้อมูล ทนายอาสาที่สภาทนายความ

ทนายความต้องอยู่ภายใต้ข้อบังคับมรรยาท

         นอกจากต้องมีใบอนุญาตแล้ว ทนายความยังต้องปฏิบัติตามข้อบังคับสภาทนายความว่าด้วยมรรยาททนายความ พ.ศ. 2529 ตัวอย่างที่เกี่ยวกับผู้มาปรึกษาโดยตรง เช่น

•          ข้อ 10 ห้ามใช้อุบายจูงใจให้มอบคดี เช่น หลอกลวงให้หลงว่าคดีจะชนะ ทั้งที่รู้แก่ใจว่าจะแพ้ หรืออวดอ้างว่าตนมีความรู้ยิ่งกว่าทนายความคนอื่น

•          ข้อ 11 ห้ามเปิดเผยความลับของลูกความที่ได้รู้ในหน้าที่ เว้นแต่ลูกความอนุญาตหรือโดยอำนาจศาล

•          ข้อ 17 ห้ามโฆษณาอัตราค่าจ้างว่าความ และห้ามโฆษณาชื่อ คุณวุฒิ หรือสำนักงานไปในทางโอ้อวดเพื่อชักชวนให้คนมาหา

         ข้อนี้จึงเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทนายความไม่ควรรับรองผลคดีล่วงหน้า ถ้าผู้ใดอ้างว่าเป็นทนายแล้วรับประกันผลคดี ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ

ตัวอย่างสถานการณ์

         ตัวอย่างสมมติต่อไปนี้ช่วยให้เห็นว่าควรเริ่มจากใคร

•          เจ้าของร้านค้าออนไลน์ต้องการตรวจสัญญาจ้างผลิตสินค้าก่อนลงนาม: ยังไม่มีคดี จึงปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายหรือทนายความได้ เป้าหมายคือป้องกันข้อพิพาทในอนาคต

•          พนักงานได้รับหมายศาลเพราะถูกฟ้องเรื่องหนี้บัตรเครดิต: มีกำหนดเวลาให้การในศาลแล้ว ต้องว่าความเองหรือแต่งตั้งทนายความ เพราะการแต่งคำให้การให้ผู้อื่นเป็นงานตามมาตรา 33

•          บริษัทมีนิติกรประจำ แต่ลูกค้ารายใหญ่ผิดนัดชำระและต้องฟ้อง: นิติกรรวบรวมเอกสารและประสานงานได้ แต่ถ้านิติกรไม่มีใบอนุญาตทนายความ การว่าความและแต่งคำฟ้องต้องให้ทนายความทำ

คำถามที่ควรถามก่อนเลือกผู้ช่วยด้านกฎหมาย

1.          ท่านมีใบอนุญาตทนายความหรือไม่ เลขที่เท่าไร

2.          ใครจะเป็นผู้ลงชื่อในใบแต่งทนายความและไปศาลในคดีนี้

3.          งานที่ตกลงกันครอบคลุมขั้นตอนใดบ้าง เช่น เฉพาะศาลชั้นต้น หรือรวมอุทธรณ์

4.          จะแจ้งความคืบหน้าและวันนัดศาลด้วยวิธีใด

5.          ต้องเตรียมเอกสารหรือพยานอะไรบ้าง

         คำตอบที่ชัดเจนตั้งแต่ต้นช่วยลดความเข้าใจผิดระหว่างตัวความกับทนายความในภายหลัง

คำถามที่พบบ่อย

         ใบอนุญาตทนายความมีกี่ประเภท? ตามแบบคำขอตรวจสอบประวัติทนายความ (ท.8) ของสภาทนายความ ใบอนุญาตมี 2 ประเภท คือ ประเภทสองปี และประเภทตลอดชีพ ไม่ว่าประเภทใด สิ่งที่ต้องตรวจคือสถานะใบอนุญาตยังใช้ได้อยู่หรือไม่

         บริษัทให้พนักงานฝ่ายกฎหมายไปว่าความแทนบริษัทได้ไหม? ป.วิ.พ. มาตรา 60 ให้ผู้แทนของนิติบุคคลดำเนินคดีด้วยตนเองได้ แต่ถ้าเป็นผู้รับมอบอำนาจ กฎหมายห้ามว่าความอย่างทนายความ จึงต้องดูว่าผู้นั้นมีฐานะอะไรในคดีและมีใบอนุญาตทนายความหรือไม่

         ปรึกษากฎหมายกับคนที่ไม่ใช่ทนายได้ไหม? มาตรา 33 ห้ามผู้ไม่มีใบอนุญาตว่าความและแต่งคำคู่ความในคดีให้ผู้อื่น ถ้าเรื่องของท่านอาจไปถึงศาล ควรปรึกษาทนายความตั้งแต่ต้น เพื่อไม่ต้องเริ่มต้นใหม่เมื่อคดีเกิดขึ้นแล้ว

เลือกใครให้ตรงกับปัญหา

•          ยังไม่มีคดี ต้องการตรวจสัญญาหรือขอความเห็น: ที่ปรึกษากฎหมาย หรือทนายความก็ได้

•          ได้รับหมายศาล ต้องยื่นคำให้การ หรือต้องการฟ้องคดี: ทนายความ (หรือว่าความด้วยตนเอง)

•          เป็นองค์กรที่ต้องดูแลเรื่องกฎหมายภายในต่อเนื่อง: นิติกรประจำองค์กร ร่วมกับทนายความเมื่อมีคดี

         เมื่อตัดสินใจแต่งตั้งทนายความแล้ว เอกสารที่ต้องลงนามคือใบแต่งทนายความ อ่านต่อได้ที่บทความ ใบแต่งทนายความคืออะไร และ ขั้นตอนการจ้างทนาย

         นัดหมายปรึกษา: หากไม่แน่ใจว่าเรื่องของท่านต้องใช้ทนายความหรือไม่ นัดหมายปรึกษาทนายนิธิพล สำนักงานทนายความนิธิลอว์แอนด์วิน โทร 095-453-4145 (จันทร์เสาร์ 09.0018.00 น.) หรือดูช่องทางติดต่อ

         บทความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกรณีเฉพาะ · ตรวจตัวบท ณ วันที่ 11 พ.ย. 2569